Có một thời kì bùng nổ dân số, không chỉ ở Việt Nam ta mà còn trên toàn thế giới. Và cũng trong thời kì đó, do nhiều yếu tố kinh tế, xã hội, chính trị khác nhau mà dân ta đói, nhiều người không được học hành, chất lượng cuộc sống thấp. Và một nguyên nhân được cho là do dân số quá đông và cần phải có sự khống chế dân số. Đó là một kết luận sai lầm và phiến diện, trên bình diện quốc tế cũng vậy. Tôi còn nhớ rất rõ hình ảnh những người da đen ở các nước châu Phi đói khát, nằm chết la liệt, những đứa trẻ suy dinh dưỡng, sự sống bị đe dọa trong các bản tin thời sự của chiếc tivi đen trắng đầu những năm 90. Và dân ta thời ấy cũng cho rằng vì họ sinh nhiều quá nhưng thực tế là tỉ lệ dân số ở đó thuộc mức thấp. Vậy đâu là nguồn cội của nạn đói? Hôm nay mời bạn cùng tôi chu du thế giới nhé!

Đầu những năm 90, Viện lương thực và chính sách xã hội đã có nghiên cứu cho thấy không có nước nào trên thế giới mà ở đó con người không thể tự mnình cung cấp lương thực cho mình với những nguồn tài nguyên của chính mình. Họ cũng khẳng định rằng không có sự tương quan gì giữa mật độ đất đai và cái đói. Ấn Độ thường được lấy làm ví dụ kinh điển về những điều tồi tệ sẽ xảy ra nếu dân số quá đông nhưng sự thực là Trung Quốc có gấp đôi lần số dân canh tác trên một mẫu đất như Ấn Độ và dân Trung Quốc không bị đói. Bangladesh chỉ có một nửa số người sống trên một mẫu đất trồng trọt như Đài Loan vậy mà Đài Loan không có nạn đói trong khi Bangladesh có một trong những tỷ lệ đói kém cao nhất trên thế giới. Và một sự thực là Hà Lan và Nhật Bản là những nước có mật độ dân số lớn nhất trên thế giới chứ không phải là Ấn Độ hay Bangladesh. Như vậy, có thể thấy, mật độ dân số không phải là lý do làm con người chết đói. Một số ngày càng nhiều các nhà khoa học, nhà kinh tế và các chuyên gia nông nghiệp nổi tiếng đã khẳng định rằng: “Vẫn còn đủ lương thực chia cho mọi người và có dư một chút. Mọi sự khan hiếm đều do sử dụng lãng phí các nguồn tài nguyên và sự phân phối không hợp lý”. Nếu nó đủ chia cho mọi người thì nó ở đâu? Ta hãy đi sâu vào vấn đề này.

Thứ nhất, nó nằm ở người điều hành lương thực. Một số tương đối ít tổng công ty đa quốc gia khổng lồ thống trị ngành công nghiệp này và tập trung quyền hành trong tay họ, họ nắm giữ cả quyền lực chính trị. Điều này có nghĩa họ có đủ khả năng điều chỉnh và kiểm soát luồng thức ăn cho hàng tỉ người. Làm sao điều này có thể thực hiện được? Hẳn bạn sẽ ngạc nhiên thế!

Đầu tiên, họ chiếm lĩnh lấy hệ thống lương thực. Ví dụ, một tổng công ty khổng lồ muốn sản xuất máy móc nông nghiệp, thức ăn, phân bón, nhiên liệu, thùng, hộp đựng lương thực, thì nó sẽ mua hàng loạt siêu thị, toàn bộ các ngành kinh doanh buôn bán, các nhà máy chế biến và trồng lương thực. Một chủ trại nhỏ bé không thể nào cạnh tranh được vì tổng công ty có thể hạ giá hàng một cách giả tạo để đưa ra điều kiện cạnh tranh dễ dãi hơn, loại họ ra vòng chiến kinh doanh rồi sau đó tăng giá trở lại. Ví dụ ở Mỹ, từ thế chiến II số trang trại đã giảm xuống còn một nửa, mỗi tuần hơn 1000 người nông dân canh tác tập thể phải rời khỏi trang trại của mình.

trang-trai

Sau đó, họ thể hiện sức mạnh kinh tế tuyệt đối của mình. Chẳng hạn ở nước Mỹ, chưa được một phần nghìn tổng số các công ty chiếm hữu hơn 50% của cải trên toàn thể, 90% thị trường các loại ngũ cốc bị khống chế chỉ bởi 6 công ty.

Họ cũng có quyền lực quyết định. Các tổng công ty kinh doanh nông nghiệp quyết định các loại cây trồng nào sẽ được đưa vào sản xuất với số lượng và chất lượng bao nhiêu, với giá cả sẽ đem bán là bao nhiêu. Họ có quyền đình chỉ sản xuất hay giữ lại một số lương thực trong kho để tạo nên sự khan hiếm giả tạo (mà bạn biết đó là dể nâng giá hàng lên). Điều này còn thể hiện ở việc các cơ quan nhà nước cũng bị lệ thuộc bởi chính sách kinh doanh nông nghiệp, một số chức vụ cao trong chính phủ (như Bộ trưởng bộ nông nghiệp …) thường được những người trong ban chấp hành của tổng công ty đầu ngành kinh doanh nông nghiệp nắm giữ.

Các tổng công ty đa quốc gia khổng lồ đã cực kỳ thành công trong việc thực hiện mục tiêu thu lợi nhuận tối đa. Nguyên tắc thống trị là tăng giá càng nhiều càng tốt, trong khi giữ sự sản xuất ở mức tối thiểu cần thiết để bán hàng hóa cho nên trong một thời gian ngắn giá cả lên xuống thất thường nhưng nếu tính trong một thời gian dài, ta thấy giá cả lại tăng ở mức độ khá nhanh. Bạn cứ để ý lại việc tăng giá gạo ở nước ta từ năm 2006 tới nay xem.

Các tổng công ty đa quốc gia ngày nay càng ngày càng mua nhiều đất đai. Một cuộc nghiên cứu về 83 nước cho thấy chỉ có hơn 3% địa chủ mà kiểm soát tới 80% đất đai canh tác.

Thứ hai, một nguyên nhân khác là do sự sử dụng lãng phí các nguồn tài nguyên.

Ở Trung Mỹ, nơi mà 70% trẻ em bị đói thì 50% đất đai được sử dụng để trồng ‘các loại cây hái ra tiền’ (các loại cây trồng như hoa huệ), trong khi các tổng công ty đa quốc gia lại sử dụng đất đai màu mỡ nhất để trồng cà phê, trà, thuốc lá, … còn dân cư địa phương buộc phải sử dụng sườn đồi và đất đã bị xói mòn rất khó mà trồng cây lương thực.

Ở Mexico, trước đây đất đai được sử dụng để trồng ngũ cốc cho người dân, ngày nay được dùng để sản xuất ra các loại rau theo sở thích của người Mỹ, tạo lợi nhuận lớn hơn gấp 20 lần.

Vào năm 1975, phần đất đai màu mỡ nhất của Colombia được dùng để sản xuất ra 18 triệu đô la tiền hoa cẩm chướng, lợi nhuận gấp 80 lần lợi nhuận lúa mì vụ trước đó.

canh-dong-hoa

Không có đủ để chia cho mọi người? Rõ ràng không phải là như thế! Đất đai màu mỡ, nguồn tài nguyên tốt nhất, đang được sử dụng để sản xuất ra các vụ thu hoạch những thứ cao lương mỹ vị để kiếm lời. Nông nghiệp trước đây là nguồn sống của hàng triệu người nông dân tự cung tự cấp thì ngày nay dang bị biến thành những nơi sản xuất ra những loại hàng lợi nhuận cao, không thiết thực và chỉ để phục vụ một thiểu số người có khả năng chi trả. Và sự thực là một số ít người thượng lưu kiếm lợi nhuận bằng cách tập trung và quốc tế hóa quyền điều khiển các nguồn lương thực.

Sản xuất thịt là hình ảnh thu nhỏ của hệ thống mở rộng lan tràn này. ‘Ngũ cốc của người nghèo đang bị hút cạn để nuôi bò của người giàu’, đó là lời phát biểu của ông trưởng đoàn cố vấn về protein của Liên Hợp Quốc. Khi nhu cầu thịt tăng lên, các nước giàu có lại mua ngày càng nhiều ngũ cốc để nuôi lợn và gia súc. Trước đây, các nguồn ngũ cốc được dùng để nuôi con người, thì hiện nay được bán cho người trả giá cao nhất và biết bao người không kể xiết chắc chắn là lâm vào cảnh chết đói.

Quay trở về để nhìn Việt Nam, vì sao những đứa trẻ mà tôi nhắc tới ở bài trước bị đói? Những nguyên nhân thì nhiều và qua từng thế hệ. Nhưng bạn có thể hình dung những món thịt đặc sản như lợn cắp nách, gà đồi … là kết quả của một phần ngũ cốc mà những người dân tộc phải bỏ ra để nuôi chúng, rồi ngành công nghiệp chăn nuôi gia súc, gia cầm ở những thành phố lớn cũng cần đến ngũ cốc của họ và thu mua lại. Họ có tiền trong tay, nhưng nếu họ mua thóc, gạo, đậu, đỗ … từ người xuôi, chắc chắn cái giá không rẻ hơn cái giá họ bán đi.

Cái đói có mặt ở khắp nơi, chỉ cần bạn chịu khó để ý, bạn sẽ thấy. Và tôi cũng nghĩ rằng, đói khổ có thể không do chính họ, mà do nhiều nguyên nhân khác, trong đó có chúng ta, những người ở xa và dường như chẳng nghĩ tới mình có tác động. Tuy nhiên, nếu để nhìn nhận về vấn đề, cũng cần có một chính kiến về cái đói, mà nguồn gốc sâu xa, việc ăn thịt của chúng ta cũng góp một phần vào. Suy nghĩ, quyết định và hành động được đến đâu, tất cả tùy thuộc ở bạn. Nhưng tôi chắc chắn với bạn rằng, tôi sẽ vui hơn nếu trong những chuyến hành trình của mình, không còn thấy những đứa bé đói khổ ấy nữa.

Sưu tầm từ Chap

Leave a Comment